تاریخچه حمل و نقل در جهان و ایران :

بررسی­های تاریخی آشکار نموده است که از آغاز زندگی بشر در کره خاکی موضوع حمل و نقل و جابجائی انسانها و کالا مطرح بوده است. در زمینه تکامل و تحول حمل و نقل مدارک روشن و گویا در دسترس محققین نبوده است و تصاویری که از آن زمان به صورت فسیل به جا مانده به سختی از روی آنها به وضع حمل و نقل انسانهای اولیه پی برده­اند. روی این اصل،‌ اطلاعات در این مورد مبتنی بر حدسیات بوده است و آنچه که مسلم است زنان در آن زمان در حمل و نقل نقش اساسی داشته­اند که با وسائل سنتی محموله­های خودشان را به محل مورد نظر حمل می­کردند و به این ترتیب انرژی آنها بدون اینکه در تولید مورد استفاده قرار بگیرد بیهوده تلف می­شد. بررسی­هایی که در این زمینه بعمل آمده حاکی از آن است که در اروپای شرقی از “سورتمه” بعنوان وسیله نقلیه استفاده می­شد، در مصر و آشور هم از سورتمه برای جابجائی بارهای سنگین بهره­برداری می­کردند. (A. Burns , William: 1956)

سیصد سال قبل از میلاد مسیح فراعنه نیز از سورتمه استفاده می­کردند. در اسکاندیناوی در مسافرت­ها از اسکی استفاده می­شد که با مرور زمان برای سهلوت کار چرخهایی به سورتمه اضافه کردند. چرخ بعنوان نماد و سمبل حمل و نقل نوین در ایجاد تمدنی که از آن به نام تمدن قرن بیستم یاد می­شود بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. همچنین با اهلی کردن حیوانات از نیروی آنها بعنوان نیروی محرکه استفاده می­کردند. از رودخانه­ها و دریاچه­ها نیز برای حمل از شناورها
بهره­برداری می­شد و به علت مشکل بودن ساختن قایق چوبی از درختان و از پوست آنها برای جابجائی استفاده می­شد و گاهی دسته­هایی از نی را به هم می­بستند وشناورمی­ساختند. همچنین خیکهایی را پراز باد نموده و به جای قایق از آنها استفاده می­کردند. با گذشت زمان توانستند از بادبان بهره­برداری بکنند و بدین ترتیب بار زیادتری را به جاهای دور منتقل می­کردند، لازم به ذکر است که عوامل طبیعی، امثال خشکسالی و زلزله و پدیده­های دیگر به نوبه خود از انگیزه اصل تحرک و جابجائی انسانها بودند که برای پیدا کردن منابع جدید و بهره­برداری از زمینهای قابل استفاده که دور از یکدیگر قرار گرفته بودند، آنهارا به تکاپو و تلاش وا می­داشت (رضائی 1389).

برای رسیدن به هدف، نیاز به وسایل حمل و نقل پیشرفته بود و گاهی برای لشکرکشی و جنگ و جدال امکانات پیشرفته ضروری بوده است تا اینکه در قرن هیجدهم در اروپا با استفاده از نیروی بار در وضع مهاجرت و حمل و نقل دگرگونی عمیق بوجود آمد به طوری که در حال حاضر ما شاهد پیشرفت­های همه جانبه حمل و نقل و تکنولوژی مربوطه هستیم و حتی بشر به فضا به راحتی می­تواند دسترسی پیدا کند.

در حال حاضر حمل و نقل و ارتباطات در مناسبات اجتماعی و اقتصادی جهان نقش اساسی دارد. شیوه­های صنعتی حمل و نقل در اوایل قرن بیستم به کشور ایران راه یافته است و مثل سایر مناطق دیگر جهان، در اندک زمانی دگرگونی­هایی در ابعاد مختلف اقتصادی و اجتماعی و سیاسی کشور ایجاد کرده است. هنری فورد مخترع آمریکائی هم به موازات این تحولات در 1896 اتومبیل خود را برای اولین بار به نمایش گذاشت (پاکدل؛ 1386:‌9).

اتوبوس­های موتوری با سوخت بنزین به سال 1905 در شهرهای لندن و پاریس مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین اولین خط اتوبوس در شهر نیویورک در سال 1905 شروع به کار کرد. از سال 1920 تا سال 1940 تغییرات زیادی در شکل وسایل نقلیه و یا شکل عملکرد سیستم به وجود نیامد. بعد از جنگ جهانی دوم،‌ کارخانه­های اروپایی برای برطرف کردن نیازهای خود شروع به کار کردند که درنتیجه مدلهای مختلفی از اتوبوس­ها؛ مانند اتوبوس­های آکاردئونی در سال 1950 به وجود آمد. لازم به ذکر است که مطالعات نسل جدید اتوبو­س­های با فن­آوری پیشرفته در آمریکا که در اصطلاح TTB^[1] گفته می­شود از سال 1992 شروع شده است. در نیمه دوم قرن بیستم انواع اتوبوس­ با شکل­ها و عملکردهای متفاوت ساخته شده و در کشورهای مختلف به کار گرفته شده است.

تاریخچه حمل و نقل نشان می­دهد که آزمایشات برای سیستم اتوبوس برقی از سال 1880 میلادی شروع شد. اما سیستم­هایی که آزمایش شدند مطمئن و قابل اعتماد نبودند و نتوانستند نشان دهند این سیستم قابلیت استفاده عملی را دارد.

قبل از جنگ جهانی اول در سال 1910 یک خط اتوبوس برقی با مسیر کوتاه در ((هالیوود)) و به فاصله کوتاهی همین سیستم در شهر ((مریل) راه­اندازی شد. هر دوی این سیستم­ها در مسیرهایی که از تقاضای کمی برخوردار بودند، استفاده شدند. بنابراین نتوانستند از نظر اقتصادی هزینه­های ساخت پروژه را تأمین و آن را توجیه­پذیر کنند.