مبانی نظری برنامه ریزی حمل و نقل, نظریهها و دیدگاههای مرتبط با حمل و نقل پایدار, ,سیاستهای عمدهی حمل و نقل پایدار
فصل دوم : مبانی نظری تحقیق 17
1-2- مقدمه 18
2-2- مروری بر پیشینه برنامه ریزی حمل و نقل 18
1-2-2-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل شهری در جهان ( پس از دهه 1980): 18
2-2-2-سیر تکامل تفکر برنامه ریزی حمل و نقل در ایران 22
3-2- نظریهها و دیدگاههای مرتبط با حمل و نقل پایدار 24
1-3-2- نظریه توسعه پایدار- توسعه پایدار شهری 24
2-3-2- جنبش نوشهرسازی ( نوشهرگرایی) 27
3-3-2-دیدگاههای اندیشمندان حمل و نقل انسان محور 29
1-3-3-2- جین جیکوبز 29
2-3-3-2- کالین بوکانان 30
3-3-3-2-دونالد اپلیارد 31
4-3-3-2- پیتر کالتروپ 32
4-2- ابعاد حمل و نقل پایدار شهری 32
1-4-2- بعد زیستمحیطی حمل و نقل پایدار 33
2-4-2- بعد اجتماعی حمل و نقل پایدار 33
3-4-2- بعد اقتصادی حمل و نقل پایدار 33
5-2- محورهای حمل و نقل پایدار 34
6-2- اهداف حمل و نقل پایدار 35
7-2-راهبردها و استراتژیهای عمده حمل و نقل پایدار 38
1-7-2-تغییرات در تکنولوژی وسایل نقلیه / سوخت 39
2-7-2-اصلاح نحوهی استفاده از وسایل 39
3-7-2-مدیریت تقاضا 39
4-7-2-استراتژی کاربری زمین 40
8-2- سیاستهای عمدهی حمل و نقل پایدار 40
9-2- اصول برنامه ریزی و سیاست گذاری در دستیابی به حمل و نقل پایدار 41
1-9-2- محدودیت تردد وسایل نقلیه 41
2-9-2-تغییر ساختار شهری و کاربری زمین 42
3-9-2-کاهش نیاز به سفر و تقلیل تأثیرات سوء حمل و نقل 43
1-3-9-2-ترویج پیادهسازی 43
2-3-9-2- ترویج دوچرخه سواری 43
3-3-9-2-گسترش حمل و نقل عمومی 43
4-9-2-تغییر فرهنگ استفاده از وسایل نقلیهی شخصی 44
5-9-2-مدیریت تقاضای سفر 44
1-5-9-2- پیشبینی پارکینگها 44
2-5-9-2- پیشبینی نیازهای حرکت کالا 45
3-5-9-2- پیشبینی نیازهای معلولین 45
6-9-2- ارتقاء کیفیت زیستمحیطی 45
7-9-2-توجه به نقش شبکهی حمل و نقل در مدیریت بحران حوادث طبیعی 46
10-2-شاخصهای حمل و نقل پایدار 46
11-2-چالشهای اصلی توسعه پایدار حمل و نقل 51
1-11-2-چالشهای پایداری مالی و اقتصادی حمل و نقل 51
2-11-2-چالشهای پایداری محیطی و بو مشناسی حمل و نقل 51
3-11-2-چالشهای پایداری اجتماعی و توزیعی حمل و نقل 52
12-2-چارچوب نظری تحقیق 52
13-2- پیادهسازی ( حمل و نقل پیاده محور ) 53
1-13-2- مقدمه 53
2-13-2- ضرورت و اهمیت موضوع 54
3-13-2- مؤلفههای تأثیرگذار در محیطهای پیادهسازی 55
4-13-2- اصول و معیارهای حمل و نقل پیادهسازی 62
5-13-2- راهبردها و سیاستهای حمل و نقل پیادهسازی 63
6-13-2- نتیجهگیری 64
14-2- دوچرخه سواری 65
1-14-2- مقدمه 65
2-14-2- پیشینه تردد دوچرخه در جهان و ایران 66
3-14-2- انواع مسیرهای دوچرخه 66
4-14-2- عوامل مؤثر در طراحی شبکه دوچرخه سواری موفق شهری 67
5-14-2- نتیجهگیری 68
15- 2- جمعبندی و نتیجهگیری 68
مقدمه
ترتیب مطالب فصل حاضر به گونهای است که مبانی نظری و ادبیات تحقیق در حوزه مسائل حمل¬ونقل، به خصوص حمل¬ونقل پایدار از ابعاد مختلف مورد شناسایی و بررسی قرار گیرد. در این فصل ابتدا پیشینه¬ی برنامه¬ریزی حمل¬ونقل به طور عام و حمل¬ونقل خصوصی به طور خاص در جهان و ایران مطرح شده و سپس ابعاد و محورهای مهم موضوع بیان شده و پس از آن بر مبنای ترتیبی که در برنامه¬ریزی راهبردی است اهداف، راهبردها و سیاست¬های حمل¬ونقل پایدار براساس منابع مختلف ارائه شده و در ادامه اصول برنامه¬ریزی و سیاست¬گذاری در دستیابی به حمل¬ونقل پایدار براساس موارد قبل بیان شده و در نهایت شاخص¬ها و چالش¬های پیش روی حمل¬ونقل پایدار ارائه شده است.
هدف از تدوین مبانی نظری در این پژوهش، مطالعه¬ی ادبیات نظری مطرح در زمینه موضوع حمل¬و¬نقل پایدار و آشنایی بیشتر با موضوع است تا بتوان داده¬های لازم در مدل¬های تحلیلی را بر مبنای آن تعیین نموده و به نتایج علمی و دقیق دست یافت.
2-2- مروری بر پیشینه برنامه¬ریزی حمل¬ونقل¬
1-2-2-سیر تکامل تفکر برنامه¬ریزی حمل و نقل شهری در جهان ( پس از دهه 1980):
از آن¬جایی¬که موضوع و مفهوم حمل¬و¬نقل پایدار (موضوع کلی تحقیق حاضر)، در حوزه حمل¬و¬نقل انسان¬محور می¬گنجد و براساس منابع علمی مختلف، پس از دهه 1980 بود که نگرش برنامه¬ریزی حمل¬و¬نقل به سمت مفاهیم و موضوعات حمل¬و-نقل انسان¬محور گرایش پیدا کرد؛ بنابراین آن¬چه که نیاز است در این تحقیق به آن پرداخته شود ، بررسی دیدگاه¬های حمل¬و-نقلی پس از دهه 1980 می¬باشد.
نظریه¬های حمل¬ونقلی انسان¬محور بعد از دهه 1980 :
یکی از مهمترین نظریههای ارائه شده در این دوران ، الگوی وونرف یا آرام سازی ترافیک است که گرچه به لحاظ نظری در اواخر دهه 1960 تبیین گردید اما از اوایل 1980 جنبه عمومی و اجرایی به خود گرفت. وونرف¬ها در واقع خیابانهای واحد همسایگی طراحی شده جهت محدود کردن سرعت خودرو و اولویت بخشی به حرکت پیاده و زندگی روزانه ساکنان هستند.
از اواخر دهه 1980 سرمایه¬گذاری جهت ایجاد شبکه¬ها و انواع سامانه¬های حمل¬ونقل همگانی در شهرها ابعاد بسیار گسترده¬تری یافت و گره¬های حمل¬ونقلی به عنوان یکی از مهم¬ترین کانون¬های توسعه شهری مطرح گردیدند. نظریه توسعه وابسته به حمل¬ونقل همگانی که در برخی متون تخصصی با اصطلاحات و عبارات دیگری چون توسعه پیوسته با حمل¬ونقل همگانی و توسعه در مجاورت حمل¬ونقل همگانی نیز یاد می¬گردد در همین زمان ارائه شد.
از سوی دیگر، در دهه پایانی قرن گذشته و در آستانه هزاره سوم و با تقویت گرایش به رویکردهای اجتماعی و طراحی شهری در توسعه¬ی بافت¬های پیرامونی پایانه¬های حمل¬ونقلی، در سالیان اخیر توسعه حمل و نقل همگانی محور به عنوان کامل¬ترین دیدگاه معرفی شده است که برخی از مهم¬ترین ویژگی¬های این¬گونه¬ی اخیر، وجود کاربری مختلط در پیرامون پایانه¬ها، توجه به کیفیات طراحی محله، کاهش استفاده از اتومبیل شخصی و گسترش گونه¬های ترابری همساز با حمل¬و نقل همگانی به ویژه پیاده¬روی و دوچرخه¬سواری می¬باشد.
از سویی دیگر، دهه 90 قرن بیستم میلادی همزمان با گسترش مباحث توسعه پایدار در جهان و در شاخه¬های گوناگون حرفه¬ای از جمله حمل¬ونقل بوده است. اصطلاح حمل و نقل پایدار نیز به همین دلیل از حدود دو دهه پیش وارد ادبیات تخصصی مطالعات شهری گردید که مفهوم آن را می¬توان به طور خلاصه برگرفته از تعریف اصلی توسعه پایدار، چنین دانست: آن گونه از حمل¬ونقل است که نیازهای جابه¬جایی انسان امروزی را بدون آنکه مخاطره¬ای برای نسل¬های آتی جهت تأمین نیازهای جابه¬جایی آن¬ها ایجاد نماید، تأمین کند.
رشد هوشمند از دیگر نظریات طرح شده در دهه پایانی قرن بیستم است که ریشه¬های آن در توسعه پایدار قرار داشته و به ویژه در جهت مقابله با پراکندگی شهری و حومه¬نشینی، بر توسعه مراکز شهرها بر مبنای حمل¬و نقل همگانی و نیز کاربری زمین فشرده، مختلط، با قابلیت پیاده¬روی و ایجاد طیفی از انتخاب¬های سکونتی تأکید می¬نماید.
در نهایت این¬که در آستانه هزاره سوم بر ترکیب اصول طراحی شهری و حمل¬ونقل همگانی به ویژه سامانه های ریلی در جهت استقرار اجتماعاتی فشرده¬تر، دارای کاربری مختلط و با قابلیت پیاده¬روی در پیرامون پایانه¬های حمل¬و نقلی بیش از پیش تأکید می¬گردد. از جمله مهم¬ترین نظریه¬های ارائه شده در این رابطه دهکده¬های حمل¬ونقلی است که منظور ایجاد محلاتی سرزنده¬تر و پایدارتر با محوریت ایستگاه¬های حمل¬و نقل همگانی است ( مفیدی شمیرانی و دیگران،5:1388).