فصل دوم

پیشینه نظری و عملی پژوهش

2ـ1 مقدمه…………………………………. 10

2ـ2 تعریف راهبردهای یادگیری…………………. 13

2ـ3 راهبردهای شناختی……………………….. 15

2ـ3ـ1 راهبردهای تکرار یا مرور……………….. 16

روش ها و راهکارهای راهبردهای تکرار…………… 17

2ـ3ـ2 راهبرد بسط و گسترش معنایی……………… 21

روش‌ها و تاکتیک‌های گسترش معنایی………………. 22

2ـ3ـ3 راهبرد سازمان دهی…………………….. 28

روش‌ها و راهکارهای سازمان‌دهی ………………… 28

2ـ4 راهبردهای فراشناختی…………………….. 33

2ـ5 دانش ویژه راهبرد……………………….. 40

2ـ6 دانش راهبرد اسنادی……………………… 40

2ـ7 تفاوت‌های جنسی در استفاده از راهبرد……….. 41

2ـ8 راهبردهای یادگیری و رشد…………………. 41

مقدمه

امروزه برخلاف گذشته، دیدگاه‌های حاکم بر روان‌شناسی تربیتی بسیاری از عوامل و ابعاد یادگیری را قابل تغییر و اکتساب می‌دانند. یکی از نکات مهم که همواره مورد تأکید شناخت گرایان است آموزش‌پذیری بسیاری از عوامل دخیل در یادگیری است. شناخت گرایان در آثارشان بر قابل یادگیری بودن خلاقیت، حل مسأله، راهبردهای شناختی و فراشناختی تأکید نموده‌اند (بایلز[1] وهمکاران 2001 به نقل از مصرآبادی 1380).

افراد اغلب تصور می‌کنند که تنها ارائه مواد آموزشی به فراگیران پاسخگوی مسئولیت آنان است. در حالی که این تصور صحیحی نیست و مدرس، معلم، یا مسئولین آموزش باید راه و روش آموختن و یادگیری مواد ارائه شده را نیز به شاگردان بیاموزند (فردانش 1372، ص165).

در فعالیتهای آموزشی علاوه بر برنامه‌ریزی و سازماندهی منطقی محتوای آموزشی، باید توجه فراگیران را به اطلاعات جلب کرد و به آنها یاد داد که اطلاعات را در حافظه بلند مدتشان رمزگردانی کنند و زمانی که این اطلاعات را نیاز داشته باشند به درستی آنها را بازیابی کنند. البته جلب توجه فراگیران، به رمزگردانی اطلاعات و فرایند بازیابی آنها همیشه کار آسانی نیست. واقعیت اسف‌بار این است که اغلب کودکان و بزرگسالان یادگیرندگان ناکارآمدی هستند (بایلر[2] و اسنومن[3]، 1993)

واقعیت این است هنگامی که ماهیت تکلیف یادگیری تغییر پیدا می‌کند فقط اندکی از فراگیران به این فکر می‌افتند که متناسب با این تغییر، روشهای رمزگردانی خویش را تغییر دهند (همان منبع).

یکی از بحث‌های مهم مربوط به این است که آیا انجام یا اجرای راهبرد به خواست و نیت خود آگاه نیاز دارد یا نه؟ قائل نبودن به خواست و نیت خودآگاه به عنوان یکی از ویژگی‌های رفتار راهبردی منجر به رفتارهای زیادی خواهد شد که از زمانهای گذشته به عنوان راهبردی محسوب می‌شدند و حالا به عنوان غیر راهبردی طبقه‌بندی می‌شوند. مثل پردازش خودکار و سطح بالای متن به وسیله خوانندگان خبره، اما راهبردها تقریباً همیشه بالقوه خودآگاه می‌باشند. مثلاً خوانندگان ماهر می‌توانند خواندن را متوقف کرده و در مورد راهبرد مطالعه خود فکر کنند.

همچنین راهبردها به طور بالقوه قابل کنترل می‌باشد: بعنوان مثال مطالعه کنندگان خبره می‌توانند قسمت‌هایی از متن را که قادر به درک آن نیستند را به اختیار خود دوباره مطالعه کنند. (پریسلی[4] و همکاران، 1980)